Masa upadłościowa, co to jest i co z niej dostaje wierzyciel

Co wchodzi do masy upadłości

Do masy należy wszystko, co ma wartość i należy do dłużnika. W firmie z branży transportowej będą to na przykład:

• pieniądze na rachunkach i w kasie,
• pojazdy, maszyny, towary w magazynie,
• nieruchomości i prawo użytkowania wieczystego,
• należności od kontrahentów dłużnika, czyli jego własne niezapłacone faktury,
• udziały w innych spółkach, znaki towarowe, domeny i inne prawa majątkowe,
• pieniądze odzyskane przez syndyka z czynności uznanych za bezskuteczne,
• sumy uzyskane w egzekucji, która była w toku, a nie zostały jeszcze wydane wierzycielowi (art. 146 ust. 2).

Co do masy nie wchodzi

Art. 63 wyłącza z masy między innymi mienie, którego nie można zająć w egzekucji według Kodeksu postępowania cywilnego, a u osoby fizycznej także część wynagrodzenia za pracę wolną od zajęcia. Przy upadłości spółki te wyłączenia mają mniejsze znaczenie, bo spółka nie ma pensji ani przedmiotów osobistego użytku.

Ważniejszy dla dostawców jest art. 70: składniki mienia, które nie należą do upadłego, podlegają wyłączeniu z masy. Jeśli sprzedałeś towar z zastrzeżeniem własności do czasu zapłaty i towar fizycznie jeszcze jest u dłużnika, możesz żądać jego wyłączenia zamiast czekać w kolejce. To osobny wniosek, inny niż zgłoszenie wierzytelności, i warto go omówić z pełnomocnikiem.

Inaczej jest z przewłaszczeniem na zabezpieczenie. Art. 70 z indeksem 1 mówi, że rzeczy przeniesione na wierzyciela w celu zabezpieczenia nie podlegają wyłączeniu, a stosuje się do nich przepisy o zastawie. Wierzyciel zaspokaja się więc z ich sprzedaży jak zastawnik, a nie zabiera ich z masy.

Dłużnik traci prawo rozporządzania masą

Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym do masy oraz możliwość korzystania z niego i rozporządzania nim (art. 75 ust. 1). Czynności prawne upadłego dotyczące tego mienia są nieważne (art. 77 ust. 1). Umowę, płatność czy sprzedaż po tej dacie załatwiasz już z syndykiem.

Jeśli przelewasz dłużnikowi pieniądze albo odbierasz od niego towar po ogłoszeniu upadłości, sprawdź najpierw obwieszczenie w KRZ. Kto działał przed obwieszczeniem w dobrej wierze, może wnioskować do sędziego-komisarza o zwrot świadczenia (art. 77 ust. 2 i 3). Jak czytać obwieszczenia, opisujemy w przewodniku po Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Jak syndyk powiększa masę

Masa nie jest zamknięta w dniu ogłoszenia upadłości. Syndyk ściąga należności dłużnika, prowadzi przedsiębiorstwo, jeśli to się opłaca, i sprzedaje majątek. Może też podważyć czynności, przez które majątek wyszedł z firmy przed upadłością.

Art. 127 ust. 1 uznaje za bezskuteczne wobec masy czynności nieodpłatne albo rażąco nieekwiwalentne dokonane w ciągu roku przed złożeniem wniosku o upadłość. Art. 128 przewiduje podobny skutek dla odpłatnych czynności z osobami bliskimi w sześciu miesiącach przed wnioskiem. Dalsze czynności syndyk zaskarża powództwem na zasadach skargi pauliańskiej (art. 131 i 132). Szczegóły znajdziesz w poradniku skarga pauliańska a darowizna.

Komu masa płaci najpierw

Pieniądze z masy nie trafiają od razu do wierzycieli. Najpierw pokrywa się koszty postępowania, do których art. 230 ust. 1 zalicza wydatki na ustalenie, zabezpieczenie, zarząd i likwidację masy, w tym wynagrodzenie syndyka. Następnie inne zobowiązania masy, czyli długi powstałe po ogłoszeniu upadłości (art. 343).

Dopiero reszta idzie do wierzycieli według kategorii. Kolejność i rachunek proporcji pokazujemy w poradniku o kategoriach zaspokojenia w upadłości. Wierzyciele z hipoteką, zastawem i zastawem rejestrowym zaspokajają się osobno, z sumy uzyskanej ze sprzedaży obciążonej rzeczy (art. 345).

Plan podziału, czyli moment wypłaty

1. 01

   Syndyk sporządza plan podziału

   Plan określa sumę do podziału, uczestników, kwotę dla każdego z nich i to, co zostaje w depozycie. Może być częściowy albo ostateczny (art. 347).

2. 02

   Sędzia-komisarz obwieszcza plan

   Od dnia obwieszczenia masz dwa tygodnie na zarzuty przeciwko planowi podziału (art. 349 ust. 1).

3. 03

   Zarzuty rozpoznaje sędzia-komisarz

   Na jego postanowienie przysługuje zażalenie (art. 350). Bez zarzutów sędzia-komisarz zatwierdza plan (art. 351).

4. 04

   Wypłata

   Po zatwierdzeniu planu syndyk wypłaca kwoty na rachunek, który podałeś. Dlatego numer rachunku w zgłoszeniu ma znaczenie.

Gdy masy nie ma albo jest za mała

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeśli majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na nie (art. 13 ust. 1). Masy wtedy w ogóle nie ma, a postanowienie o oddaleniu jest obwieszczane w KRZ.

Bywa też, że upadłość zostaje ogłoszona, ale w trakcie postępowania okazuje się, że majątku jest mniej, niż zakładano. Wtedy plan podziału obejmuje tylko koszty i najwyższe kategorie, a pozostali wierzyciele dostają niewiele albo nic. Dla wierzyciela spółki z o.o. to nie musi być koniec. Postanowienie o oddaleniu wniosku bywa przyjmowane przez sądy jako dowód bezskuteczności egzekucji, który otwiera drogę do roszczenia wobec członków zarządu. Opisujemy to na stronie o odpowiedzialności z art. 299 KSH. Serwis nie ocenia konkretnych spraw, pokazuje przepisy i kolejne kroki.